به هر حال ، راجع به پاره‌اى از اين موضوعات ، به طور گسترده پيش از اين بحث شده است ، مانند اشتراط يا عدم اشتراط اتّحاد آفاق ، كه بيشتر جلد دوم رؤيت هلال به همين موضوع اختصاص دارد . برخى مطالب هم جنبهء تاريخي دارد وبيشتر به درد تاريخ علم مىخورد وامروزه به هيچ روى مورد اختلاف نيست مانند عدد ورؤيت . برخى مباحث هم كمتر يكجا ومنسجم تحقيق شده‌اند ، از اين رو ونيز به دليل اهميت آنها ، به طور گسترده در اين مقدمه دربارهء آنها سخن گفته‌ام مانند : اعتبار قول هيوى ، رؤيت با چشم مسلّح ، واختلاف شيعه وسنّى در رؤيت هلال ذي حجه در مكة مكرمه ، كه باب سوم اين مقدّمه به مبحث نخست ، باب چهارم آن به مبحث دوم ، وباب پنجم آن به مبحث سوم اختصاص يافته است . از اين رو در اينجا به توضيح كوتاهى راجع به اهمّ فروع رؤيت هلال - به جز سه موضوع فوق - مىپردازم ( وچون توجه نكردن به جوانب شهادت بيّنه به رؤيت وپذيرفتن بىقيد وشرط يا مسامحه‌آميز آن ، موجب گرفتاريها ونابسامانيهايى شده است ، اين باب را با سخن بسيارى از فقيهان دربارهء آن به پايان مىبرم ) : الف ) عدد ورؤيت يكى از مسائل بحث‌انگيز در سدهء چهارم وپنجم هجرى اين بوده است كه آيا ماه مبارك رمضان هميشه كامل و 30 روزه است ويا اينكه برخى سألها 29 روزه است وبا ديدن هلال شوّال ، هر چند از آغاز ماه مبارك رمضان 29 روز گذشته باشد ، عيد فطر ثابت مىشود ودر نتيجة ماه مبارك 29 روزه خواهد بود . هر دو نظريه طرفدارانى داشته است . به قائلان قول اوّل « أصحاب العدد » وبه طرفداران نظريهء دوم « أصحاب الرؤية » مىگويند . شيخ صدوق قدّس سرّه - حدّ أقل در دورانى از حيات علمىاش - از أصحاب عدد بوده ودر خصال وفقيه از اين نظريه به شدّت دفاع كرده است « 1 » .

--> ( 1 ) . متن كامل سخنان شيخ صدوق را در اين باره از همهء آثارش در جلد سوم رؤيت هلال ( ص 1487 - 1490 ) آورده‌ايم .